چاپ

 
عنوان: بررسی جایگاه تربیت اخلاقی دربین دبیران آموزش وپرورش
نام و نام خانوادگي: يحيي،  جهانگيري
نوع نوشته: كتاب كيفيت اثر: تأليف
موضوع:  اخلاقي ناشر:
زبان اصلي: فارسي محل نشر:
عنوان به زبان اصلي: فارسي سال نشر:
   دريافت فايل پيوست
چكيده:
بدون شک اصلاح وتهذیب نفس انسان در سعادت فردی واجتماعی ودنیوی واخروی او نقش مهمی خواهد داشت.اگر انسان تمامی علوم رابیاموزد وکلیه نیروهای طبیعت وهستی را به سیطره خویش دربیاورد اما ازتسخیر درون خویش غافل وناتوان باشد ازرسیدن به هدف خود که نیل به سعادت وکمال است بازخواهد ماند.تربیت اخلاقی انسان دریک کلام برنامه انسان سازی برای هر جامعه ای امری بسیار حیاتی وجدی است .بانگاهی به اوضاع جوامع بشری نشان می دهد که تمامی بی بندباریها ونابسامانیهای موجود درسطح جهانی ناشی از غفلت انسان در امر تربیت اخلاقی بوده است با این وصف نقش اخلاق در آموزش وپرورش جایگاه بسیاروالایی داشته واین مقاله برآن است که به جایگاه آن دربین دبیران آموزش متوسطه بپردازد ووبصورت پژوهش کتابخانه ای نقد وبررسی نماید.
بدون شک اصلاح وتهذیب نفس انسان در سعادت فردی واجتماعی ودنیوی واخروی او نقش مهمی خواهد داشت.اگر انسان تمامی علوم رابیاموزد وکلیه نیروهای طبیعت وهستی را به سیطره خویش دربیاورد اما ازتسخیر درون خویش غافل وناتوان باشد ازرسیدن به هدف خود که نیل به سعادت وکمال است بازخواهد ماند.تربیت اخلاقی انسان دریک کلام برنامه انسان سازی برای هر جامعه ای امری بسیار حیاتی وجدی است .بانگاهی به اوضاع جوامع بشری نشان می دهد که تمامی بی بندباریها ونابسامانیهای موجود درسطح جهانی ناشی از غفلت انسان در امر تربیت اخلاقی بوده است با این وصف نقش اخلاق در آموزش وپرورش جایگاه بسیاروالایی داشته واین مقاله برآن است که به جایگاه آن دربین دبیران آموزش متوسطه بپردازد ووبصورت پژوهش کتابخانه ای نقد وبررسی نماید.
بیان مساله:
قبل ازهر چیز پاسخ به این سئوال لازم است که آیابین اخلاق و تعلیم وتربیت رابطه ای وجوددارد ؟یانه.اکثرعالمان علوم تربیتی براین عقیده اند که بین تعلیم وتربیت واخلاق رابطه تنگاتنگی وجوددارد.وبرخی نیزبراین باورندکه این علوم متمایز ازهم هستند یعنی اخلاق وتعلیم وتربیت دو علم متفاوتی هستند. در واقع تعلیم وتربیت شیوه هایی برای رشد واصلاح همه ساحت های انسان (عاطفی ،اجتماعی ،ذهنی،عقلانی،مادی،اخلاقی)ارائه می کندواخلاق می توتند بخشی ازمحتوا وبرنامه ای راکه مجریان امر تعلیم وتربیت به آن نیازمندند نشان دهد.تربیت اخلاقی نقطه مشترک اخلاق وتعلیم وتربیت است .اخلاق ارزشها را شناسایی می کند،تعلیم وتربیت راه های تعلیم ودرونی سازی آنها رانشان می دهد.تعلیم وتربیت ارزشهای اخلاقی ومفاهیم نیک وبدوفضیلت ورذیلت راازاخلاق می گیرد،اخلاق شیوه تعلیم فضایل راازتعلیم وتربیت می آموزد.اصلاح ودگرگونی رفتارهای آدمی وکسب رفتارهای تازه برعهده تعلیم وتربیت است که بایاری روان شناسی،روان شناسی اجتماعی وجامعه شناسی روش آموزش هنجارهاودرونی سازی آن رامی آموزددر تعلیم وتربیت دانش توصیفی است نه تجویزی.
بطورکلی می توان گفت تعبیر تربیت اخلاقی نقطه مشترکی است که این دوحوزه راباهم مرتبط می کند.




پیشینه این پژوهش:
درموردمسائل تربیتی ونحوه تربیت اخلاقی پژوهشهای علمی زیادی انجام گرفته است البته اکثراین پژوهشها بصوت کتابخانه ای بوده است .برای اینکه زمینه اطلاعاتی دراین زمینه داشته باشیم به برخی مقالات وکتابها جهت اطلاع اشاره می شود.
الف )آقای دکترعلی قائمی درکتاب خود بعنوان زمینه تربیت (1370)مقالاتی تحت عناوین ذیل به بحث درباره تربیت اخلاقی پرداخته است 1-مقاله تربیت پذیری انسان 2-فایده واهمیت تربیت3-عاملان تربیت اعم ازانسانی وغیر انسانی4-روشها تربیت وابزاروفنون آن5-مراحل تربیت6-تربیت معلم.
ب)آقای دکترعلی قائمی درزمینه پرورش اخلاقی کودکان ونوجوانان نیز مقالاتی تحت عناوین زیرارائه نموده است.پرورش اخلاقی کودک ،تربیت وجرات اخلاقی،تربیت درباره ارزشها.

ج)آقای دکترسیاوش خلیلی(1378) درفصل هفتم کتاب مکاتب فلسفی وآرای تربیتی خودبابحث ازارزش شناسی وتاثیرآن برتعلیم وتربیت به نکات اساسی درآموزش نظام ارزشها اشاره نموده وبه جایگاه مراکز آموزشی،والدین ونقش آگاهی درآموزشهای اخلاقی واهداف تربیتی آن پرداخته است.
د)آقای علی سادئی تحقیقی راتحت عنوان ویژگی دبیر در شکل گیری هویت مذهبی نوجوانان 1372انجام داده است این تحقیق که بصورت تحقیق میدانی انجام گرفته است.به این نتیجه رسیده که اولین قدم درجلب وجذب نوجوانان وجوانان به دین ومذهب ،بطورکلی تربیت اخلاقی محبت وصمیمیت است.

ه)آقای یداله سعیدنیا مقاله تحت عنوان روشهاوشرایط مناسب به منظور تربیت اخلاقی ودینی درمدرسه بصورت تحقیق کتابخانه ای نوشته است.دراین مقاله به تعادل روحی وخودسازی مربی ازلحاظ اخلاقی از شرایط ویژه تربیت اخلاقی اشاره شده است.


کلید واژه ها:
آموزش وپرورش(تعلیم وتربیت):ایجاد قضاوت صحیح ، باسازی تجارب وایجادامکانات لازم برای رشد درجنبه های مختلف جسمانی ،عقلانی،روانی،واجتماعی یادگیرندگان است. (خلیلی،1378،171)
اخلاق: «اخلاق علمى است كه از ملكات و صفات خوب و بد و ريشه‏ها و آثار آن سخن مى‏گويد» و به تعبير ديگر، «سرچشمه‏هاى اكتساب اين صفات نيك و راه مبارزه با صفات بد و آثار هر يك را در فرد و جامعه مورد بررسى قرار مى‏دهد».

دبیران متوسطه:افرادی که درتعلیم وتربیت دانش آموزان نقشی برعهده دارندومکلفنددربرنامه ریزی امور،سازماندهی فعالیتهاوانجام وظایف مربوط به گونه ای اقدام نمایند که تاپایان دوره تحصیلی متوسطه دستیابی دانش آموزان به اهداف مورد نظر درتعلیم وتربیت ممکن باشد.
فرضیه های مقاله :
1-بررسی نقش اخلاق در تعلیم وتربیت.
2-بین دبیران متوسطه تربیت اخلاقی دانش آموزان رابطه وجوددارد.
3-آیابین اولیاء وهمسالان در تربیت اخلاقی دانش آموزان رابطه معناداری وجود دارد؟

ساختاراصلی مقاله

معلم الگوی اخلاقی
مهمترین عامل در تقویت کمالات اخلاقی ازدیاد علم وآگاهی ومعرفت علمی است که به انسان تفکر وواقع بینی می دهد. درسایه همین تفکروواقع بینی است،که انسان قادربه تشخیص حق از باطل شده وبه سرعت وظایف وتکالیف خودرادرجهت حق شناخته وعامل به مقتضای حق وحقیقت می گرددولذابااین وصف دبیران متوسطه نقش مهمی درتربیت اخلاقی دانش آموزان دارندکه نبایدمورد غفلت قرارگیرد.چون درآموزش متوسطه دبیران بخاطر شخصیت معنوی اثری عمیق وپایداردرافکار وقلوب شاگردان دارد.نوجوانان درسنینی ازعمر قراردارندکه تمام جلوه گاههای افکارواحساسات درونی دبیر خود راکه به گفتارورفتاراو می انجامدمعیاری برای افکار واعمال خویش قرارمی دهند.تمام حرکات وسکنات واشارات حتی واژه های معلم ،نحوه حرف زدن ،لباس پوشیدن ونگاه کردن او به شدت درنوجوانان وجوانان اثر می گذارد. لذا بااین وصف یک دبیرکاملا باید مواظب رفتارو گفتاروسکناتش باشد.وبعنوان یک الگو درتمامی زمینه ها بخصوص مسائل اخلاقی ،صفات ورذایل اخلاقی خود راشناسایی ودر جهت رفع وبرطرف نمودن آنهاباشد.
وهمچنین فضایل اخلاقی خودرا شناسایی وتقویت نمایید.چون الگو واسوه موثرترین وموفقترین روش تربیتی است .وخداوند متعال درباره الگو واسوه بودن پیامبرمکرم اسلام این امر را بیان می کند.,,لقدکان لکم فی رسول الله اسوه حسنه. درا لگوبودن معلم می شودگفت که,,دربعضی ازفلسفه های تربیتی چون پایداری واساس گرایی معلم به عنوان الگوی یادگیرندگان مورد توجه می باشد.معلم به عنوان مرجع والگوکه دانش وتجاربش زیر سئوال نخواهدرفت، به حساب می آید.معلم بایدبه رشته درسی خود تبحرکامل داشته باشدتابتواند بحث ها
را هدایت نماید.او ا لگوی رقابت است ومورداحترام بسیارمی باشد.

خانواده ،همسالان ومدرسه
خانواده پایه واساس تربیت اخلاقی می باشدواصولا شکل گیری مسائل اخلاقی به خانواده برمی گردد.,,خانواده دونقش مهم ایفامی کندیکی نقش ا لگویی ودیگری نقش عاطفی واین دو تواما آثارفوق العاده ای رادر رفتارباقی می گذارند.جامعه شناسان خانواده راازمهمترین گروه برای تشکیل خوی وشخصیت افراد به حساب می آورندوریشه بسیاری ازرشدها وتقویت ارزشها به خانواده برمی گردد. درواقع خانواده ها انتقال دهنده صفات اخلاقی خوب وبدهستندومعمولا کودکان ازوالدین خوددروغ خیانت ،خویشتن داری ،مهربانی،خشونت،نظم
وترتیب،برخورد خوش وناخوش،عزت نفس،لطف ومحبت،کینه وقهرها،تلون مزاج یاثبات،تلاش وتنبلی،استبداد،تفاهم ومصلحت اندیشی وسخاوت و وقاحت را می آموزد.ومعمولا والدین مرتب ومتعادل فرزندان متعادل ومنظم دارند. که فرزندانشان آنهارا ا لگوقرارداده ودرشیوه های مختلف رفتاری واخلاقی خودشان از آنهااستفاده می کنندوبرعکس والدین نامرتب ونامتعادل فرزندان نامتعادل وبی نظم دارندکه فرزندانشان آنهاراا لگوبرداری نموده وشیوه های اخلاقی ورفتارشان را باآن ا لگوها تطبیق می دهند.
ودرباره نقش خانواده در تربیت اخلاقی می توان گفت که,,روابط خانوادگی مبتنی براخلاق وادب در جهت دهی ویا ایجاد انحراف در کودک نقش فوق العاده دارد.محیط خانواده ای که درآن صفا وصمیمیت باشد برای تطبیق کودک بامحیط بسیارموثر است .
روش اعضای خانواده دررفتار،طرزسلوک زن وشوهروروابط آنها باافرادخانواده موضعگیری ها درقبال یکدیگر،خوش بینی وبدبینی ها درباره امور، تبعیض ها دراعمال محبت،بی بندوباری درگفتارورفتارنسبت به هم و…همه وهمه درشکل دهی اخلاق فرزندان موثر است. باتوجه به اینکه دانش آموزان ساعتی از اوقات خودرا درمدرسه ودرکنار معلمان می گذرانند که درواقع آن ساعت ها دارای نظم وقانون خاصی هستند وتاثیر عمیقی ازلحاظ اخلاقی برروی دانش آموزان دارند.برخی ازدانش آموزان ,,آن چنان تحت جذبه معلم قرارمی گیرند که آرزومی کنندچون او باشند.یک بررسی علمی دراین رابطه نشان دادکه قریب 35درصدکودکان درهفت سال دوم زندگی ،دوست دارندچون معلم خودباشند. لذا بااین وصف درپرورشی اخلاقی دانش آموزان باید به این نکته توجه نمود که معلم باید گام به کام خودش را بارشد وپیشرفت دانش آموزانش همگام نمایدوباعث ترقی وتعالی آنها شود.البته باید اذعان نمود که همکاری مدیروناظم وسایر عوامل اجرایی مدرسه نیزدراین ترقی وپیشرفت خالی سهم نیستند. وعلاوه براینها محتوا .کتابهای درسی ،برنامه درسی ،شیوه وروش های آموزشی ونظم وانضباط حاکم برمدرسه نیزتاثیراتی درتعالی وپیشرفت دانش آموزان دارند.

نقش مهم دبیران درآموزش دانش آموزان
,,نظام ارزشهای اخلاقی جامعه ،زمانی بصورت ظریف وموثردرنوجوانان وجوانان تاثیر می گذارد،که ازطریق یادگیری صحیح انتقال داده شود و موردتجزیه وتحلیل قرار گیردوچنانچه ضروری است تغییراتی براساس نیاززمان درآنهاایجادگردد.
بی گمان یکی ازعلتهای مهمی که کشورما رادرمقابل هجمه فرهنگی ضعیف نموده است همین عدم توجه به مسائل آموزش وپرورش ،بخصوص طریقه یادگیری وآموزش صحیح بوده است.
درواقع ,,کسانی می تواننددربرابر فرهنگ بیگانه ونظام ارزشهای آنان بخوبی مقاومت وبرارزشهای خویش پای بندباشندکه نظام ارزشهای اخلاقی آنان برپایه اصول صحیح یادگیری
شکل گرفته باشد.اگرامروزدربسیاری ازکشورهای جهان سوم،فرهنگ غربی ونظام ارزشهای آنان بخوبی پذیرفته وجزء ارزشهای اخلاقی چنین کشورهای محسوب گردیده است . بی گمان علل آن رابایددرعدم شناخت درست ونظام ارزشها ی اخلاقی جامعه خودشان جستجو نمود.
دراین میان جایگاه آموزش وپرورش درمقطع متوسطه آشکارمی گردد.دبیران مقطع متوسطه که متولیان اصلی عرصه تعلیم وتربیت دراین مقطع می باشندبه امرنحوه تعلیم وتربیت ارزشهای اخلاقی توجه ویژه ای داشته باشند.چون,,دوره نوجوانی ،دوره ای مطمئن برای پایه گذاری اصول اخلاق فردی می باشد. نوجوان باید دووظیفه مهم رابه انجام برساند.اولی تحکیم وجدان اخلاقی ودومی حرکت بسوی ارزشهای جدید، هنگامیکه این دوبه هم مربوط شوند،بی شک یکسان می گردند.نوجوان بایدفلسفه اخلاق فردی خویش رابنیان نهد.نظامی از ارزشها ورفتارهای اخلاقی که شخصا به آنها اعتقادداشته وراهنمایی،برای رفتارهای مناسب درمحیط اوباشند.
دبیران مقطع متوسطه باتوجه به نقش مهمی که درامرآموزش وپرورش دارند.می توانندکیفیت گزینشهای شخصی رادربین دانش آموزان ونوجوانان گسترش دهندتاآنهابیاموزندکه درگزینش وانتخاب های خودشان درزمینه ارزشهای اخلاقی ازتجربه های شخصی خودشان نیز بهره کافی
راببرند.وسپس از آموزشهای علمی خودنیزاستفاده نموده وجهت آگاهی ودانایی ومعرفت نهایی تلاش نمایند.درواقع می توان گفت که هدف اصلی درآموزش وپرورش اخلاقی برنامه ریزی
صحیح برای تربیت نسلی است که مطلع وآگاه بوده ودارای اندیشه وتفکرقویی که نهایت استفاده
راازعقل خودبرده باشد.وانسانی هوشیاروباشعورکه بااراده استواروتصمیم قاطع خودمی تواند علایق وآرزوهایش ودرکل رذایل اخلاقی که خودش راتهدیدمی نمایدازخود دورکند.,,سقراط درباره اهمیت تعلیم وتربیت اخلاقی چقدرعمیق ودقیق به اصلی ترین عامل تاثیرگذاردرکنترل رفتارانسان یعنی آموزش وپرورش ومعلم آگاه اشاره می کندومی گوید(اگرمسائل واموراساسی وبنیادی ونیازها وضرورت های زندگی مطابق باواقع ونفس امر،به افراداجتماع شناسانده وتعریف شوند.هرگزمردم به ضلالت وگمراهی نخواهندافتاد.برای اینکه طبعا ازضرروزیان وفسادوتباهی وزشتی وپلیدی وخسارت بیمناک می گریزانند.
درواقع می توان گفت زیربنای تربیت اخلاقی مبارزه باخودخواهی است ویک دبیر که به عنوان الگوی تربیت اخلاقی قرارمی گیرد بایدبااین رذیله اخلاقی مبارزه نماید.,,وقتی میل خودخواهی بهمان قدرت فطری وطبیعی اولیه خود درنهادآدمی باقی مانده وحاکم برسرنوشت عقل واراده اوست،به تنهایی می تواندآثارمثبت هرنوع تعلیم وتربیت وپرورش وهدایت را درکمال سهولت خنثی نموده ودرانسان سازی واقعی مانع حصول نتایج لازم می گردد.بنابراین هرتربیتی که درسرلوحه برنامه اساسی آن مبارزه با خودخواهی منظور نگردد وهرتربیتی که اصولش برمبنای
نجات ورهایی ازقیدخودوجاذبه خودخواهی استوارنشودهرگز به نتایج موردنیازمنجرنشده ودرخارج ازاین اصل به هرمرحله ای ازمراحل تربیتی قدم بگذارند به مصداق خشت بردریا زدن
بی حاصل است. لذا درتربیت اخلاقی مبارزه باخودخواهی باید جزء برنامه اساسی متولیان تعلیم وتربیت قرارگیرد.خدای نکرده به این شکل نباشدکه متولیان تعلیم وتربیت مخصوصا دبیران مقطع متوسطه به خیال اینکه درمسائل تعلیم وتربیت مخصوصا تربیت اخلاقی خود متخصص وسرآمد بدانند ونظریه های تربیتی واخلاقی بدهندودانش آموزان خودشان راارشاد
وراهنمایی بکنند منتهی ازتربیت اخلاقی خودشان غافل باشند.,,برتراند راسل که به فکر تربیت صحیح کودکان به دستیاری همسرخودمدرسه ای برپانمود وباارائه طرحی تامین سعادت کودکان
آن جارا به خیا ل خودتضمین کرد.اما درهمان قدم های اول متوجه شدکه تربیت به معنی واقعی
را خوددرنیافته وآنچه اودرفکروخیا ل پرورش داده با آنچه که درعمل موردنیاز است قابل انطباق
نیست چنانچه خود درکتاب عرفان ومنطق تصریح می نمایدکه دراین زمینه گفتارم ازکردارم بهتربود. به عقیده دکترکریمی مردمان درتربیت دینی دو دسته اند یک دسته کسانی که به دلیل خلوص وفروتنی ،باطن اعمال دینی شان برظاهرآن غلبه یافته است ویک دسته کسانی که به سبب ریا وفرومایگی ،ظاهراعمالشان برباطن آن غلبه وبرتری دارد.

نتایج مقاله
1-دبیران متوسطه ومربیان تعلیم وتربیت باید رفتار، عقایدوافکار؛احساسات وآرمانهای مورد پذیرش جامعه را به فراگیران بیاموزند.
2-به دبیران توصیه می شود ازمجادله درنظام ارزشها وارزشهای اخلاقی بپرهیزند.
3-با استماع درس های اخلاقی نمی توان طرزهدایت زندگی رایاد گرفت فقط عمل می تواند سبب
بسط رفلکسهایی شود که درهرموقعیتی خودبخود مارا براه صحیح هدایت کند.پس دبیرآگاه وخوب کسی است که آنچه راکه به دانش آموزان سفارش وتوصیه می کند خودش عامل وواقف باشد.
4-درانتخاب معلم باید توجه نمود که انسانهای ا لگوونمونه، آراسته به سجایای اخلاقی حمیده وپسندیده عهده داراین مسولیت ووظیفه خطیروشغل کلیدی هادی وراهنما باشند.
5- درانتخاب دبیربایدافرادی گزینش شوند که ازعلوم دینی ،فلسفی،تاریخی،روان شناسی وتعلیم وتربیت آگاهی داشته وازلحاظ علمی وادبی واخلاقی واجتماعی وسیاسی برجسته باشند.


پیشنهادات
1-بررسی علت تضاد میان ارزشهای اخلاقی مورد پذیرش جامعه ونسل جوان درمراکز آموزشی.
2-بررسی وتحقیق درباره نقش فرهنگ اصیل ایرانی درجامعه کنونی .
3-بررسی نقش تخصص دبیران درارزشها وتربیت اخلاقی.
4-بررسی نقش صمیمیت و صمیمی بودن دانش آموزان رابطه آن باتربیت اخلاقی.


فهرست منابع

1- اسلامی حسن، 1386،مبانی نظری اخلاق،قم ،دانشکده اخلاق .-1
2- خلیلی شورینی سیاوش،1378، مکاتب فلسفی وآرای تربیتی ،چاپ اول،تهران،ناشریادواره کتاب.
3-شرکایی جواد –محمدمتوالی زاده-حسین ریاحی نژاد،1385 ،مجموعه مصوبات شورای عالی آموزش وپرورش،چاپ اول ،تهران،انتشارات مدرسه.
4- قائمی علی ،1370، پرورش مذهبی واخلاقی کودکان، چاپ چهارم،قم،انتشارات امیری.
5- شربیانی بیوک، 1375، پویش درتعلیم وتربیت، چاپ اول،تبریز،انتشارات احرار.
6-اردوبادی احمد صبور،زیربنای تربیتی واخلاقی انسان،چاپ اول،تهران،انتشارات هدی.

7-کریمی عبدالعظیم،1374،رویکردنمادین به تربیت دینی،چاپ اول،تهران ،انتشارات قدیانی.

www.Beseh-Rohani.ir