* قبل از جلسات لازم است مخاطب شناسي شده و افراد كاروان از جهت سطح علمي و فرهنگي
توسط روحاني شناسايي شوند .
* در ابتدا لازم است روحاني با معين بر اساس تواناييها و وظايف و محترمانه تقسيم
كار نمايند .
جلسات پيش از سفر
1 – معرفي خود با لحني متواضعانه و بيان اجمالي وكلي از شرح وظايف روحاني و معين
2 – دادن شماره تلفن خود همراه با نام و نام خانوادگي به افراد .
3 – بيان فهرست فعاليتها :
» بيان آمادگي براي سفر
» آموزش مناسك حج
» بيان اسرار و معارف حج
» آشنايي با اماكن مقدس مكه و مدينه و تاريخ اسلام به ويژه پيامبر اكرم (ص)
» تذكر به ضرورت صحت قرائت نماز
» همراهي با زائران و نظارت تام براعمال آنان
4 – مطالبي كه پيش از سفر بايد گفته شود :
» خبر به بستگان و دوستان آداب سفر حج
» مطالعه در زمينههاي اعمال و مناسك
همراه بامعرفي كتاب و نوار اسرار و معارف
» وصيت تاريخ و اماكن
» پرداخت ديون لازمه مانند عشر ، زكات
» خداحافظي و حلاليت طلبيدن
» آماده كردن وسايل سفر . برخي را مدير توضيح داده و آنچه كه جنبه فرهنگي دارد
روحاني راهنمايي كند .
* آمادگي براي سفر
1 – بيان كليات مناسك حج و عمره .
2 – تقديم كتاب مناسك اهل سنت چاپ واحد اهل سنت بعثه به هريك از زائران با سواد .
مناسب است فهرستي از كتابهاي مناسب در ارتباط با حج تكثير شود و در اختيار زائران
قرار گيرد .
* اسرار و معارف حج
1 – اسرار و فوايد سفر حج و برخي از آداب زيارت
2 – اسرار و آثار تشريع حج به طور كلي و نيز براي هريك از اعمال و مناسك
3 – اجمالي از اسرار برخي از اعمال حج و عمره و محرمات احرام
* حسابرسي اموال
تكيه بر ضرورت صرف مال حلال در سفر حج و لزوم پرداخت ديون و كفارات و زكات
* وصيت
از آنجا كه مردم از وصيت هراس دارند ،
» اصل استحباب كلي وصيت در هر حال
» استحباب وصيت پيش از سفر به ويژه سفر حج
» مواد وصيتنامه
» شرايط وصي
* خداحافظي و حلاليت طلبيدن و رفع كدورتها و آشتي با كساني كه قهر هستند .
* معرفي وسايل فرهنگي سفر : مناسب است فهرستي تهيه و در اختيار زائران قرار داده
شود و از جمله لوازم فرهنگي عبارت است از :
1 – وسايل مورد نياز براي حلق و تقصير
2 – سجاده
3 – قلم و دفتر يادداشت براي نوشتن خاطرات سفر
4 – تسبيح
5 – ساعت كوچك زنگ دار براي بيدار شدن
6 – لباس احرام و لنگ و رداي اضافي و دمپايي
* در سفر
» در فرودگاه مبدأ گرم گرفتن ، و احوالپرسي با زائران و دادن جزوه مختصر حج يا
ادعيه به زائران خود از اضطراب زائران ميكاهد و بجاست داخل هواپيما و قبل از نشستن
بر زمين دعا يا اشعار مختصري جهت ايجاد حالت معنوي خوانده شود .
» در فرودگاه مقصد
-
مدينه قبل – برنامههاي مدينه
مدينه بعد – رفتن به جحفه و مسئله احرام
خوشآمدگويي به آنان
- اعلان برنامههاي بعدي
- پاسخ به سؤالها
» در بين راه – چنانچه ممكن است مقدار كوتاهي با استفاده از بلندگوي اتوبوسها صحبت
كند .
» از جحفه تا مكه – توجه دادن به محرمات احرام و يادآوري اعمال بعدي و اعلان وقت
رفتن به مسجد الحرام براي اعمال .
* در مدينه
مدينه قبل :
1- لازم است روحاني به مجرد ورود به مدينه يا مكه حضور خود را به معاونت امور
روحانيون و واحد اهل سنت اعلام كند .
2- با مدير فرهنگي كاروانهاي مسئول سركشي در واحد اهل سنت جهت ادامه ارتباطات
متقابل هماهنگي كند و ارتباط مستمر با وي داشته باشد .
3- فرمهاي تحويل شده از جانب واحد را در وقت خود پر نموده و تحويل دهد .
4- روحاني در تشويق زائران به شركت در همايشهاي واحد و بعثه و مراسم برائت تلاش كند
.
5- جلسات سخنراني براي زائران :
» جلسات سخنراني: بهتر است هر سخنراني به چهار بخش تقسيم شود :
10 دقيقه اماكن و تاريخ
10 دقيقه مناسك
10 دقيقه بيان آداب زيارت
10 دقيقه بيان اسرار و معارف حج
- حتي المقدور پيش از زيارت اماكن مقدس مدينه توضيحات راجع به آن اماكن ارائه شود و
بعد از آن مطالب ديگر تاريخي بيان شود .
- حتي المقدور از لوحههاي بزرگ مسجد النبي ، بقيع ، اُحُد و خندق براي آموزش بهتر
استفاده شود .
در سخنراني از ذكر مسائل اختلافي پرهيز شود . موارد اختلافي وهابيت با مذاهب اهل
سنت تذكر داده شود .
* همراهي زائران :
» درابتداي ورود به مدينه زائران را همراهي كند و در خدمت آنان باشد .
» در اولين فرصت آنان را به نماز مسجد النبي و زيارت قبر پيامبر (ص) و ائمه بقيع
(ع) و بزرگان صحابه برده و توضيحات مختصري داده و آنان را راهنمايي كند و وعده
تكميل توضيحات را به جلسات سخنراني موكول نمايد .
» چون توضيحات اماكن مدينه بيشتر در جلسات سخنراني همراه با لوحههاي كروكي انجام
ميپذيرد از توضيح زياد و معطل كردن آنان در مكان پرهيز خواهد شد و به قدر لازم
اكتفا شود .
» بجز اماكن مرسوم كه در وقت معين به زيارت آنها ميروند ، در اوقات مناسب آنان را
به زيارت برخي اماكن و مساجد ديگر ببرند .
چنانچه بتوانند افراد علاقهمند را يك بار به مسجد شجره و يك بار ديگر به قبا و
اُحُد ببرند ، بسيار مناسب است .
مدينه بعد :
» فعاليت فرهنگي روحاني كاروان تفاوت چنداني با مدينه قبل نخواهد داشت ، جز اينكه
بيان مناسك عمره و حج حذف خواهد شد و تنها به سؤالهاي حاضران در خصوص اعمال انجام
شده پاسخ داده ميشود و اسرار و معارف اعمال نيز به طور گذرا و در حد لزوم خواهد
بود ، و ميتوان به جاي اين مباحث ، مسائل اخلاقي و احكام مورد نياز زندگي را براي
آنان بيان كرد .
* حركت به سوي مكه :
مدينه قبل :
» پيش از حركت به سمت مسجد شجره نكات ذيل را به زائران يادآور شويد :
1 – چنانچه تمايل داشته باشند ميتوانند غسل احرام را در هتل انجام داده و لباس
احرام را نيز بپوشند .
2 – توجيه زائران نسبت به كروكي مسجد شجره و جغرافياي منطقه جهت پيشگيري از گُم شدن
آنان .
3 – همراه داشتن ظرفي براي دمپاييها .
4 – همراه نبردن ساك و هر محموله ديگري به مسجد .
5 – با طهارت بودن و وضو گرفتن براي رفتن به مسجد ، چون معمولاً احرام پس از نماز
انجام ميشود .
6 – در صورت نداشتن معينه ، تعيين راهنما براي بانوان و راهنمايي بيشتر او و بانوان
نسبت به احرام در مسجد شجره .
7 – مديحهسرايي و وداعي با مدينه داشته باشند .
در مسجد شجره
1 – پس از پياده شدن زائران از اتوبوسها دستور داده شود كه كنار اتوبوس توقف كنند و
توضيح و راهنماييهاي لازم به آنها داده شود .
2 – توجيه زائران نسبت به رنگ ، شماره ، تابلوي اتوبوس جهت جلوگيري از گُم شدن آنان
.
3 – براي جلوگيري از اشتباه رفتن به پاركينگهاي اتوبوسها جاي مشخصي و علامت خاصي
براي راهنمايي آنان مشخص كند ؛ مثلاً جهت قبله يا گلدسته بزرگ و يا رنگ تابلوهاي
پاركينگها .
4 – محل توقف خود در مسجد شجره را تعيين كنند ، مثلاً اعلام كنند : داخل مسجد
شجره در حياط وسط ، يا ابتداي شبستان سمت قبله يا جلوي محراب يا روبهروي محراب و
غيره .
5 – محلي براي افرادي كه گم ميشوند در داخل مسجد مشخص كنند تا در همان مكان بمانند
و از آنجا حركت نكنند تا افراد كاروان به سراغ آنان بيايند .
6 – شركت در نماز جماعت مسجد شجره .
7 – خواندن نماز واجب يا مستحب احرام در مسجد .
8 – بيان نيت .
9 – گفتن تلبيه .
10 – كنترل احرام افراد براي آخرين مرحله پاي اتوبوس يا داخل اتوبوس قبل از حركت
11 – تذكر به تكرار تلبيه .
12 – دعاي ورود به شهر مكه .
در مكه :
» وظايف روحاني به طور مختصر و فهرست فعاليتهاي فرهنگي در اعمال عمره تمتع .
1 – جدا كردن افراد ناتوان و معذور پيش از حركت براي اعمال و تعيين وقت مناسب براي
اعمال معذور و اعلام به آنها .
2 – يادآوري طهارت و وضو براي رفتن به مسجد الحرام به زائران .
3 – توجيه زائران در اولين لحظات ورود به مسجد الحرام و آغاز اعمال دركنار خانه خدا
.
4 – خواندن ادعيه مختصر ورود به مسجد الحرام و ديدن كعبه و تذكر آداب ديگر .
5 – توقفدادن زائران در محل مناسبي كه كعبه و حجر اسماعيل و مقام ابراهيم را
مشاهده كنند بدون مزاحمت براي مردم و توضيحي درباره آنها .
6 – تذكر دوباره ترتيب اعمال و تعيين محل قرار زائران پس از هريك از اعمال .
7 – تعيين محل قرار نهايي پس از اتمام اعمال و كساني كه از همراهان خود عقب مانده
يا آنها را گم ميكنند .
8 – تذكر ورود به مطاف با حال خشوع و در قسمت خلوت و مناسب .
9 – تذكر شروع طواف مقابل حجرالاسود و يادآوري نيت طواف .
10 – قبل از شروع سعي صحت طواف و نماز آن را كنترل نمايد .
11 – تذكر به نوشيدن آب زمزم از ظروف آب .
12 – تذكر و توضيح شروع سعي و نيت و كيفيت سعي پيش از ورود به مسعي و بالا رفتن بر
مبدأ سعي .
13 – تذكر مستحبات سعي به زائران جهت اشتغال به ذكر و مستحبات در حال سعي .
14 – كنترل سعي زائران در مروه و راهنمايي آنان نسبت به تقصير و حلق .
15 – كنترل نهايي اعمال آنان در هتل و اطمينان به صحت و اتمام آن .
يادآوري :
معذوران را نيز در وقت مناسب با تمهيدات لازم براي اعمال خواهند برد و نكات فوق
الذكر در حد لزوم براي آنان نيز انجام خواهد شد .
برنامه سخنراني و آموزش مناسك در مكه مكرمه
زمان و مكان : زمان و مكان مناسب براي سخنراني را روحاني كاروان با هماهنگي مدير و
روحانيان ديگر كه در آن ساختمان مستقر هستند تعيين خواهند كرد .
محتوا :
مدت هر سخنراني در حدود نيم ساعت خواهد بود كه در مدينه به 4 بخش بود و اينجا به سه
بخش تقسيم ميشود :
1 – مناسك حج
2 – اماكن و تاريخ (و اماكن اطراف مثل جحفه ، غدير خم ، حديبيه ، جعرانه و سَرِف)
3 – فلسفه و اسرار حج
در طول اين ايام آداب و مستحبات مكه مثل تلاوت قرآن ، ختم قرآن گروهي ، نماز در
مسجد الحرام و طواف مستحبي مكرّراً تذكر داده شود .
ضمناً براي افراد مدينه قبل در روزهاي آخر برخي از مسائل اخلاقي و احكام مورد نياز
زندگي گفته ميشود .
زيارت اماكن
زائران را در وقت مناسب به بازديد مولد النبي ، شعب ابوطالب ، ابوقبيس ، زيارت
قبرستان حجون، مسجد جن ، مسجد شجره و مسجد الرايه كه اين مكانها نزديك هم هستند
خواهند برد .
يكي از مراحل حساس و مهم كاري روحانيون كاروانها از هشتم تا دوازدهم ذيحجه است .
- در آخرين جلسه سخنراني آمادگي لازم براي اعمال حج و زمان حركت و مراحل اعمال
توضيح داده شود .
- زمان حركت كاروان با مدير هماهنگ و سپس در وقت مناسب اقدام به احرام حج شود .
- شب عرفه در مني بخشي از وقت را به يادآوري اعمال حج و اهميت مني ، عرفه و عرفات
، دعا و توسل بگذرانند ولي زياد طولاني نشود تا زائران به استراحت خود برسند .
- صبح روز عرفه در يك سخنراني كوتاه اين مطالب گفته شود .
- جغرافياي عرفات و توضيح در باره جبل الرحمه و مسجد نمره و حدود عرفات .
- مسائل تاريخي واقع شده در عرفات .
- شركتدادن زائران در مراسم با شكوه برائت از مشركين در محل بعثه در صبح عرفه و
رعايت دستورات و راهنماييهاي بعثه .
- اهميت روز عرفه و صحراي عرفات .
- لزوم بهرهگيري از اين وقت و مكان و راهنمايي آنان به دعا ، نماز قضا ، توبه از
گناه و تصميم به ترك گناه در بندگي خدا و طلب توفيق از خداوند .
- يادآوري نيت وقوف درعرفات و مسائل لازم آن نزديك ظهر .
- عصر روز عرفه :
- خواندن دعاهاي عرفه و دعاها و اعمال مستحبي
- يادآوري مسئله وقوف در مشعر الحرام و مسائل و آداب مربوط به وقوف در آنجا پيش
از نماز مغرب و عشا .
- اقامه نماز جماعت مغرب و عشا در مشعر ، اما در صورتي كه خوف آن است كه دير وقت
به مشعر برسند يا آب براي تطهير و وضو در دسترس نباشد در عرفات بخوانند .
- پياده رفتن به مشعر براي افرادي كه قدرت پيادهروي دارند .
- شب عيد قربان :
- تقديم اعمال معذورين .
- يادآوري مسئله وقوف و ياد و ذكر خدا در شب عيد و جمعآوري ريگها .
- يادآوري اهميت شب مشعر و برخي از شبهاي مهم تاريخ اسلام مثل ليلةالمبيت ، شب
بيعت عقبه ، شبهاي خندق ، شب عاشورا و شبهاي قدر .
- روز عيد :
- توضيح مختصري درباره اعمال روز عيد و ترتيب آنها و بزرگداشت عيد قربان .
- بردن زائران پس از صبحانه و استراحت براي رمي اعم از مباشري و نيابتي .
- توجه دادن به مسئله نيابت در مورد ذبح براي كساني كه تمتع انجام ميدهند .
- راهنمايي زائران نسبت به اعمال روز عيد و حلق و خروج از عمده محرمات احرام .
شبها و روزهاي يازدهم و دوازدهم
1 – يادآوري نيت بيتوته .
2 – كنترل اعمال روز عيد زائران در شب يازدهم .
3 – سخنراني مختصر و دعا .
4 – آماده كردن زائران براي رمي روز يازدهم و توضيح مختصري درباره رمي و اعمال بعدي
و وظايف زائران
5 – راهنمايي زائران براي استفاده بهتر از فرصت توقف در مني ، مثل اشتغال به ذكر ،
دعا ، نماز قضا ، تلاوت قرآن و رفتن به مسجد خيف .
6 – تذكر مضامين دعاي عرفه .
7 – سخنراني اخلاقي در شب دوازدهم و ذكر نشانههاي قبولي اعمال .
8 – كنترل نهايي اعمال كليه زائران در روز دوازدهم .
9 – بردن زوار براي رمي جمرات در روزهاي يازدهم و دوازدهم .
* تذكر و توصيه
» پيش از اعمال ، يك جلسه كوتاه جهت توجيه زائران لازم است ، چون زائران اينگونه
اعمال راپيشتر انجام دادهاند و تصور دارند كه به راهنمايي روحاني نياز ندارند و
به تنهايي اقدام به انجام اعمال خواهند كرد ، لذا ممكن است به اشكالهايي برخورند كه
موجب زحمت آنها بشود.
عمره مفرده پس از حج
» در صورتي كه زائران تقاضاي انجام اعمال عمره مفرده را داشتند افراد توانمند را در
اعمال عمره راهنمايي خواهند فرمود .
ماده 73 – امور خدمتي و مالي روحانيون
1- سن مفيد خدمتگزاري روحانيون كاروانها بين 60 – 25 سال است . كسانيكه به سن 60
سالگي رسيده و طبق نظر هيئت داوران توانايي روحانيوني كه به سن 60 سالگي رسيده و
طبق نظر هيئت داوران توانايي جسمي براي روحاني كاروان بودن را ندارند و نيز كساني
كه به هر دليل ديگر از انجام اين مسئوليت ناتوان گردند بازنشسته تشخيص داده ميشوند
.
2- از افراد بازنشسته طي مراسمي تقدير به عمل خواهد آمد . ضمناٌ افراد بازنشسته در
طول مدت بازنشستگي و تنها يك بار با هزينه معاونت امور روحانيون به عنوان زائر به
عمره و يك بار به عتبات عاليات اعزام ميگردند . (فرم شماره 37)
3- هيئتي از رابطين محترم در معاونت امور روحانيون تشكيل ميشود و از روحانيوني كه
در مسئوليت روحاني يا معين در امر عظيم حج خدمت نموده و وفات كردهاند تقدير
مينمايند و در مراسم ترحيم آنان به عنوان نمايندگان بعثه مقام معظم رهبري شركت
ميكنند . اين هيئت در فرصت مناسب ضمن سركشي به خانواده متوفي و دلجويي لوح يادبود
را به آنان تقديم ميكنند . (فرم شماره 38)
4- معاونت امور روحانيون بيوگرافي روحانيون مرحوم را كه خدمتگزاري برجستهاي در
كاروانها داشتهاند جهت درج در فصلنامه و يا يادنامه آنان در اختيار خواهد گرفت .
5- راههاي ارتباط مستمر با روحانيون
جهت آگاهي روحانيون محترم از مسائلي كه هرسال در ايام حج و عمره پيش ميآيد ، اعم
از مسائل فقهي ، مباحث اعتقادي ، اخبار و اطلاعات مربوط به حج و غيره لازم است
معاونت امور روحانيون ارتباط مستمر با روحانيون و معينهاي كاروانهاي حج داشته باشد
. جهت انجام اين هدف از راههاي زير بهره گرفته ميشود :
الف : نشريه داخلي (به صورت فصلنامه يا گاهنامه)
ب : برقراري جلسات سالانه
ج : برقراري جلسات منطقهاي در مناطق دهگانه كشور
6- جهت روحانيون كاروانهاي عمره ، سوريه و عتبات حقالزحمهاي در نظر گرفته ميشود
كه پس از ارائه گزارش كار تأييد شده توسط مسئولين امور روحانيون عربستان ، سوريه و
عراق پرداخت خواهد شد . (فرمهاي شماره 39 و 40)
7- براي روحانيون و معينهاي كاروان در ايام حج حقالزحمهاي متناسب با سوابق تشرف و
تجربيات آنان در نظر گرفته و پرداخت ميشود .
8- روحانيوني كه بدون عذر مقبول از مأموريت استنكاف كنند و دنبال فرصتهاي خاصي از
موسم عمره باشند براي يك مرتبه از مأموريت محروم خواهند شد .
9- جهت استيفاي حقوق روحانيون كاروان هر ساله هماهنگي بين ليستهاي اعزام |
