تحصيل علم و دانش و بهره‌گرفتن از تجربيات ديگران در طول تاريخ ارزشمندترين بهره‌هاي انساني بوده است ، به ويژه اگر اين دانش در راه اصلاح جامعه[1] و سازندگي عقيدتي آنان باشد . از اين روست كه انديشمندان فرهيخته به دنبال كشف فضاهاي ناپيداي علوم و رسيدن به قله‌هاي فرازمند دانش هستند و معصومين عليهم‌السلام كه خود امر هدايت و اداره معنوي و عقلاني مردم را به عهده داشتند در راه يادگيري و تفقه ياران خويش هرگونه فشار و شكنجه در اين راه را گوارا مي‌دانستند ، زيرا شيريني ميوه‌هاي آموخته‌ها تمام سختيها را از ياد مي‌برد .

شهد گوارا و لذتبخش معارف اسلامي و الهي در آموزش و راهنمايي زائران كوي دوست و ضيوف‌الرحمن نهفته ، كه روحانيون كاروانها در جهت راهنمايي و توجيه آنان را تا لحظه‌هاي شيرين وصل طواف و سعي همراهي كرده با زمزمه نيايش در عرفه و عرفات عرفان را ارزانشان مي‌دارند تا جانهاي فروغ يافته در محضر جانان براي محرومين از حضور ، الگو گشته و ديگران با ديدار باريافتگان ، سرخط عشق و دلدادگي را در شبستان جان خويش به نيايش نشينند .

با توجه به آنچه گذشت و به منظور ارتقاي سطح علمي روحانيون حج و به جهت تربيت فرهيختگان متخصص در مباحث مربوط به حج ، براي پذيرفته‌شدگان در آزمون ورودي ، يك دوره آموزشي برگزار مي‌گردد .

مجموعه پيش روي شما سرفصل درسهاي دوره آموزش قبل از اعزام روحانيون محترم كاروانها است كه براساس اهداف مشخص تهيه شده است .

تبصره : به پيشنهاد معاونت امور روحانيون و تأيد نماينده ولي‌فقيه پنج نفر بعنوان اعضاي كميته آموزشي سر فصل‌هاي هر دوره آموزش را مورد بازبيني و تصويب قرار خواهند داد .

فصل 1

تعريف

دوره آموزشي عبارت‌است از برنامه‌هاي فشرده و كوتاه مدت جهت تربيت روحانيون متخصص در امر حج كه اطلاعات و مهارتهاي متناسب با آن را در اين دوره كسب مي‌كنند .

هدف : هدف از برگزاري اين دوره رشد علمي روحانيون محترم كاروانها در پاسخگويي به نيازهاي فرهنگي و ديني زائران و جهت‌دار شدن تحقيقات طلاب در امر حج و آشنايي با شبهات و سؤالات مربوط به حج و پاسخگويي به آنها است .

زمان : مدت اجراي اين برنامه آموزشي يك ترم است .

مكان : مكان برگزاري دوره آموزشي در مناطق ده‌گانه خواهد بود .

فصل 2 – كيفيت اجراي برنامه آموزشي

طول مدت آموزش يك ترم هفده هفته است .

تبصره : افزايش يك ترم به طول مدت آموزش جهت واحدهاي مطالعاتي مجاز است .

نوع آموزش : نوع آموزش به دو صورت نظري ، مطالعاتي و عملي (كارورزي) است و درسهاي نظري برخي حضوري و برخي غيرحضوري است .

تعداد واحد : تعداد واحدهاي اين دوره آموزشي 33 واحد است كه 11 واحد آن نظري و 19 واحد مطالعاتي و 3 واحد عملي است .

زمان هريك واحد درسي : هريك واحد درسي در 17 جلسه 60 دقيقه‌اي و درسهاي دو واحدي در 17 جلسه 90 دقيقه‌اي برگزار مي‌گردد .

ثبت نام : هر دانش‌پژوه پس از موفقيت در آزمون ورودي ، مصاحبه و تحقيقات بايد در اولين دوره آموزشي كه برگزار مي‌گردد ثبت نام كند .

تبصره : عدم ثبت نام در تاريخ اعلام شده هر دوره به معناي انصراف تلقي مي‌گردد .(فرم شماره 34)

حضور در جلسات :     3         17

هر دانش‌پژوه بايد در تمام جلسات درسي حضور داشته باشد .

تبصره : حد اكثرغيبت مجاز براي هر درس ــــ جلسات آن درس است .

موفقيت لازم در امتحان : چنانچه يك دانش‌پژوه موفقيت لازم در امتحان يك درس را نتواند كسب كند بايد آن درس را در دوره ديگر آموزشي اخذ كرده و با موفقيت به اتمام رساند . (فرم شماره 35)

اين دوره آموزشي مخصوص كساني است كه جديداً وارد شبكه روحانيون حج مي‌شوند و شامل روحانيون موجود در شبكه نمي‌شود .

جدول عناوين درسها و ارزش واحد هركدام عبارت است از :

عقايد و كلام

تعداد واحد : 2

نوع واحد : نظري

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : شيوه‌هاي ورود به مباحث اعتقادي ، افسانه تحريف قرآن ، مصحف علي (ع) و فاطمه (س) ، منع تدوين السنه و آثار ، امامت و نص ، بررسي حديث خلفاء امتي اثنا عشر ، تبعيت از اهل بيت عليهم‌السلام ، علم غيب امامان دين ، نظريه عدالت صحابه ، زيارت و بناي قبور ، رؤيت الله ، سلفيه .

روش آموزش : نظري

روش آزمون : حضوري

منابع : جزوه استاد

البيان : از آيت الله خويي

منتخب الاثر : از آيت الله صافي

الزياره و التوسل : از صائب عبدالحميد

حقيقه التشيع : از صالح البياتي «ابو محمد»

مع الدكتور ناصر القفاري : از ابوالفضل اسلامي

عقايد و كلام

تعداد واحد : 3

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : توسل و تبرك به اولياء الله ، غلو ، حتميت ولادت امام مهدي عليه السلام ، تكون شيعه ، رجعت ، تقيه ، اولو الامر ، عصمت انبيا و امامان معصوم (ع) ، سجده بر تربت امام حسين (ع) ، شفاعت ، ازدواج موقت ، احتفال به مولد پيامبر (ص) و اولياء سلام الله عليهم ، امامت حضرت مهدي (ع) ، جزييت " بسم الله الرحمن الرحيم" در قرآن و حكم آن در نماز و صلوات بر پيامبر (ص) .

روش آموزش : مطالعاتي و پژوهشي

روش آزمون : حضوري

منابع : جزوه استاد

دوره في رحاب اهل البيت (ع) : مجمع جهاني اهل بيت (ع)

المراجعات : از سيد شرف الدين با تحقيقات حسين الراضي

اسرار و معارف حج

تعداد واحد : 1

نوع واحد : نظري

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : فلسفه عبادات ، فلسفه كلي حج و جايگاه آن در ميان عبادات ، حكمت تشريع حج ، سيستم شناسي مناسك حج .

روش آموزش : نظري

روش آزمون : حضوري

منابع : جزوه استاد

اسرار و معارف حج

تعداد واحد : 2

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : سرّ استطاعت در وجوب حج ، اسرار مواقيت و تعيين آن از جانب رسول الله (ص) ، سرّ احرام و اجزاي آن ، سرّ حرم ، راز طواف ، عدد شوط‌ها و مقدمات آن ، سر خواندن نماز در مقام ابراهيم (ع) ، اسرار تقصير ، سعي و ويژگيهاي آن ، راز احرام مجدد براي حج تمتع و ميقات آن ، فلسفه وقوف به عرفات و حدود آن و اعمال در آن ، اسرار وقوف به مشعر و زمان آن ، رمي جمرات و ويژگيهاي مني و سر بيتوته در آن ، ويژگي طواف حج و تفاوت آن با طوافهاي ديگر ، فلسفه طواف نساء و وجه نامگذاري آن .

روش آموزش : مطالعاتي و پژوهشي

روش آزمون : حضوري

منابع : جزوه استاد

اسرار الحكم سبزواري

اسرار العبادات فاضل هيدجي

صهباي حج آيت الله جوادي آملي

الرساله العليه كاشفي

ادب الدين و الدنيا غزالي

كيمياي سعادت غزالي

محجه البيضاء فيض كاشاني

آيات و روايات حج

تعداد واحد : 1

نوع واحد : نظري

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : نگاهي كلي بر آيات حج و ترتيب نزول آنها ، اهداف مهم حج براساس آيات قرآن ، شأن نزول آيات حج ، نگرشي به گونه‌هاي تفسيري آيات حج ، شناخت منابع حديثي و روايي حج ، نگاهي كلي به روايات حج و سير تاريخي آن ، مقايسه‌اي ميان روايات تشيع و تسنن در حج .

روش آموزش : نظري

روش آزمون : حضوري

منابع : جزوه استاد

آيات و روايات حج

تعداد واحد : 2

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : بدء البيت و الطواف في حج آدم عليه السلام ، دحو الارض ، ابتلاء الخلق و اختيارهم بالكعبه ، حج ابراهيم و اسماعيل و بناءهم البيت ، حج الانبياء ، فيه آيات بينات ، انّ لله عزوجل حرماً و هو مكه .

روش آموزش : مطالعاتي و پژوهشي

روش آزمون : حضوري

منابع : جلد چهارم كافي (فروع)

تفسير موضوعي نمونه

فقه و مناسك حج

فقه مقارن و راهنماي فتاوي

تعداد واحد : 3

نوع واحد : نظري

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس :

الف – فقه مقارن : كتاب طهارت ، صله و حج

ب – راهنماي فتاوي : موارد تفاوت فتاواي مراجع معظم تقليد و ارائه راه حل در جهت هدايت زائران .

روش آموزش : نظري

روش آزمون : حضوري

منابع :

الف – فقه مقارن : الفقه علي المذاهب الخمسه از محمدجواد مغنيه

ب – راهنماي فتاوي

جزوه استاد

فقه و مناسك حج

فقه عمومي

تعداد واحد : 2

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : كتاب تقليد ، طهارت ، صله ، صوم ، زكات ، خمس

مكاسب محرمه ، بيع ، خيارات ، وصيت ، اطعمه و اشربه و لقطه .

روش آموزش : مطالعاتي

روش آزمون : حضوري

منابع : تحرير الوسيله : از امام خميني (رضوان الله عليه)

فقه و مناسك حج

فقه استدلالي

تعداد واحد : 2

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : فقه عمومي

سرفصل درس فقه استدلالي : كتاب حج

روش آموزش : مطالعه و مباحثه

روش آزمون : حضوري

منابع : جواهر الكلام جلد 17 ، 18 و 19  يا  مستمسك العروه جلد 10 و 11

اخلاق و آداب معاشرت

تعداد واحد : 1

نوع واحد : نظري

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس :

- تعريف اخلاق و آداب و تفاوتهاي آنها با يكديگر

- اخلاق فضيلت‌مدار در مقابل سودگروي ، لذت انگاري و مانند آن

- قواي نفس و افراطها و تفريطها و اعتدال

- مكارم اخلاق با تأكيد بر حلم ، وقار ، محبت ، تواضع ، صبر

- خدمت‌رساني با موضوعات اعانه ، اهتمام به امور مسلمين ، قضاي حاجت اخوان ، برّ ، عمل صالح و غيره

- آداب معاشرت و سيره عملي معصومين عليهم السلام در حج .

روش آموزش : نظري

روش آزمون : حضوري

منابع : تهذيب الاخلاق

الذريعه راغب

نقطه‌هاي آغاز در اخلاق عملي

وسايل الشيعه ، جلد 8 ، آداب عشرت در سفر

جزوه استاد

آداب معاشرت

تعداد واحد : 1

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس :

عجب و كبر ، حسد ، غضب ، هواي نفس ، توكل ، رجاء ، صبر ، اخلاص

فضيلت علم ، لقاء الله ، حقيقت توبه ، حقيقت توحيد .

روش آموزش : مطالعاتي

روش آزمون : حضوري

منابع : چهل حديث از امام خميني رضوان الله عليه

تاريخ اسلام و اماكن

تاريخ صدر اسلام و زندگاني رسول اكرم (ص)

تعداد واحد : 2

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس :

تاريخ اسلام و رسول الله (ص)

وضع فرهنگي ، اجتماعي حجاز پيش از اسلام

حج و چگونگي انجام آن در جاهليت

زندگي پيامبر (ص) پيش از اسلام

دوران جواني پيامبر (ص)

بعثت رسول الله (ص) ، تحريم اقتصادي ، اجتماعي و سياسي ، هجرت مسلمانان به حبشه ، هجرت به مدينه ، جنگهاي مهم پيامبر (ص) ، يهوديان در مدينه ، صلح حديبيه ، فتح مكه ، حجه الوداع ، غدير ، رحلت رسول الله (ص) .

روش آموزش : مطالعاتي و پژوهشي

روش آزمون : حضوري

منابع :

تاريخ اسلام : از دكتر آيينه‌وند

تاريخ پيامبر اسلام (ص) : از دكتر آيتي

تاريخ اسلام و اماكن

سيره پيشوايان

تعداد واحد : 2

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : تاريخ اسلام و زندگاني ائمه اطهار عليهم السلام

سرفصل درس :

ولادت ، شهادت ، مكان و علت شهادت هركدام از معصومين عليهم السلام ، دفاع معصومين از اسلام ، قرآن و معارف حق ، ويژگيهاي ياران و تربيت شدگان ، شيوه برخورد با دشمنان دين ، استفاده صحيح از شرايط زمان براي حفظ اسلام .

روش آموزش : مطالعاتي و پژوهشي

روش آزمون : حضوري

منابع :

سيره الائمه الإثني عشر : از هاشم معروف الحسني

سيره پيشوايان : از مهدي پيشوايي

تاريخ اسلام و اماكن

اماكن مكه و مدينه

تعداد واحد : 1

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : سيره پيشوايان

سرفصل درس :

خلقت كعبه و اهميت و مساحت آن

انبيا عليهم السلام و حج

مشخصات مقام ابراهيم ، حجر اسماعيل ، چاه زمزم ، مسجد الحرام ، صفا ، مروه و حرم ، مني و محلات مكه ، قبرستانهاي مكه ، كوههاي مكه .

روش آموزش : مطالعاتي و پژوهشي

روش آزمون : حضوري

منابع :

اخبار مكه : محمد بن اسحاق فاكهي

اخبار مكه : ابوالوليد ازرقي

تاريخ اسلام و اماكن

شناخت عربستان و وهابيت

تعداد واحد : 1

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس :

جغرافياي عربستان ، عربستان در گذر تاريخ و تشكيلات مذهبي عربستان

پيدايش وهابيان ، استيلاي وهابيان بر عربستان ، معتقدات وهابيان .

روش آموزش : مطالعاتي و پژوهشي

روش آزمون : حضوري

منابع :

شناخت عربستان : علي محمدي آشناني

تاريخ وهابيان : ايوب صبري پاشا ، ترجمه علي‌اكبر مهدي‌پور

روش تبليغ

تعداد واحد : 1

نوع واحد : نظري

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس :

اصول و مباني تبليغات ديني ، آشنايي با تاريخچه تبليغ ، اهميت سخنوري (تأثيرگذاري در بينش ، گرايش و رفتار) ، ويژگيهاي سخنراني مطلوب ، محتواي سخنراني (عناصر سازنده سخن ، تهيه محتوا) ، تنظيم صورت سخنراني ، ويژگيهاي سخنران ، آداب و رفتار قبل از خطابه و پس از آن .

روش آموزش : نظري

روش آزمون : حضوري

منابع :

آيين سخنوري : مرحوم فلسفي

روشهاي سخنراني : صادق اردستاني

سخنراني توانا شويم : رجبعلي مظلومي

قرآن و تبليغ : محسن قرائتي

التبليغ في الكتاب و السنه : آقاي ري‌شهري

روش تبليغ

تعداد واحد : 1

نوع واحد : مطالعاتي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس :

شيوه‌هاي مختلف تبليغ ، مبلغان بزرگ و شيوه‌هاي آنان ، مخاطب شناسي ، ابزارهاي تبليغ ، نقش زمان و مكان در تبليغ ، شيوه‌هاي تبليغي پيامبران (ع) ، شيوه‌هاي تبليغي امامان (ع).

روش برخورد معصومين (ع) با مخالفان سياسي ، نظامي ، فكري و عقيدتي .

روش آموزش : غير حضوري (مطالعاتي و پژوهشي)

روش آزمون : حضوري

منابع : جزوه استاد - تفاسير قرآن مجيد  - محجه البيضاء

روش تبليغ

تعداد واحد : 1

نوع واحد : عملي (كارورزي)

پيش‌نياز : درس روش تبليغ نظري

سرفصل درس : اين درس به صورت عملي سخنراني و كلاس‌داري ارائه مي‌شود .

روش آموزش : حضوري

روش آزمون : عملي

منابع : استاد

انتقال تجارب

تعداد واحد : 2

نوع واحد : نظري

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : چند نفر از مبلغان تجارب خود را بيان كرده و دانش‌پژوه به نقد و بررسي آنها مي‌پردازد .

روش آموزش : حضوري

روش آزمون : حضوري

منابع : جزوه استاد

انتقال تجارب

تعداد واحد : 2

نوع واحد : كارورزي

پيش‌نياز : ندارد

سرفصل درس : بيان شيوه و روش سخنراني و كلاس‌داري توسط دانش‌پژوهان و نقد و بررسي توسط استاد و ديگر همكلاسان .

روش آموزش : حضوري

روش آزمون : عملي

منابع : جزوه استاد

ماده 70 – در جهت هماهنگ‌سازي فعاليتهاي فرهنگي روحانيون كاروانها و بهره بهتر زائران ، دستورالعمل